Ontluchters uitgelegd: wat is het verschil?
Een radiatorontluchter, automatische snelontluchter, ontluchter voor een warmtepomp en een solarontluchter hebben allemaal te maken met hetzelfde probleem: lucht en gassen in een installatie. Toch worden ze niet allemaal op dezelfde manier gebruikt.
Om het verschil goed te begrijpen beginnen we daarom niet bij de ontluchter, maar bij iets veel simpelers: het water waarmee je de installatie vult.
Je vult de installatie met water. Wat gebeurt er daarna?
Wanneer een CV-installatie, warmtepomp of vloerverwarming voor het eerst wordt gevuld, zit er nog lucht in leidingen, radiatoren, verdelers en andere onderdelen. Tijdens het vullen probeer je die lucht zoveel mogelijk uit het systeem te krijgen.
Maar daarmee ben je er nog niet. In vers leidingwater zitten namelijk ook opgeloste gassen. Wanneer het water wordt verwarmd en door de installatie circuleert, kan een deel daarvan uit het water vrijkomen. Er ontstaan kleine gasbelletjes die zich door de installatie verplaatsen en zich op bepaalde plaatsen kunnen verzamelen.
1. Vullen
Vers water komt in de installatie. Er kan nog lucht achterblijven en het water bevat opgeloste gassen.
2. Verwarmen en circuleren
Het water warmt op en stroomt rond. Daarbij kunnen opgeloste gassen uit het water vrijkomen.
3. Ontluchten
De vrijgekomen lucht en gassen worden op geschikte plaatsen uit de installatie verwijderd.
Dat is ook de reden dat een pas gevulde installatie soms niet met één keer ontluchten klaar is.
Na enige tijd kunnen opnieuw lucht of gasbelletjes op hoge punten terechtkomen.
Wat wordt bedoeld met ‘dood water’?
In de installatietechniek wordt water dat langere tijd in een gesloten verwarmingssysteem circuleert soms ‘dood water’ genoemd. Dat betekent niet dat het water letterlijk geen zuurstof of andere gassen meer bevat.
Het praktische idee erachter is eenvoudig: na het vullen, verwarmen, circuleren en meerdere keren ontluchten is een deel van de gemakkelijk vrijkomende gassen uit het systeem verdwenen.
Daarom is een gesloten installatie ook niet bedoeld om steeds opnieuw volledig af te tappen en met vers leidingwater te vullen. Bij iedere nieuwe vulling breng je opnieuw vers water en daarmee opnieuw opgeloste stoffen en gassen in het systeem.
En daar komt de ontluchter om de hoek kijken
Lucht is lichter dan water en verzamelt zich daardoor gemakkelijk op hoge punten en andere plaatsen waar het niet eenvoudig verder kan worden meegenomen. Denk bijvoorbeeld aan de bovenzijde van een radiator.
Op zulke plaatsen kan een ontluchter worden gebruikt om de verzamelde lucht uit het systeem te laten ontsnappen. Dat kan heel eenvoudig met de hand, maar het kan ook automatisch.
Handmatig ontluchten: het eenvoudigste voorbeeld
Een radiator is een mooi voorbeeld. Wanneer lucht zich boven in de radiator verzamelt, kan het bovenste gedeelte koud blijven of kan er een borrelend geluid ontstaan.
Door het ontluchtingsventiel voorzichtig te openen kan de lucht ontsnappen.
Zodra er water komt, wordt het ventiel weer gesloten.
Heel simpel gezegd
Lucht boven in de radiator → ventiel openen → lucht eruit → water komt → ventiel dicht.
Hoe werkt een automatische ontluchter?
Een automatische ontluchter doet in feite hetzelfde, maar hoeft daarvoor niet iedere keer met de hand te worden geopend. Veel automatische ontluchters werken met een vlotter.
Ontluchter gevuld met water
De vlotter staat omhoog en het ontluchtingsventiel blijft gesloten.
Lucht verzamelt zich bovenin
Door de lucht daalt het waterniveau in de ontluchter.
De vlotter zakt
Het mechanisme opent het kleine ontluchtingsventiel en de lucht kan ontsnappen.
Water stijgt weer
De vlotter komt weer omhoog en het ventiel sluit opnieuw.
Zo kan verzamelde lucht automatisch worden afgevoerd zonder dat iemand
iedere keer handmatig een ventiel hoeft te openen.
Welke soorten ontluchters zijn er?
Het principe is nu duidelijk, maar de toepassing bepaalt welke uitvoering geschikt is.
Hieronder zie je vier verschillende toepassingen uit de praktijk.
Solarontluchter
Voor vullen en ontluchten van een thermisch solarcircuit; bij de collector daarna afsluiten.
Bekijk solarontluchter →
Solarontluchter: hier gaat het vaak fout
Een thermisch solarsysteem is een bijzondere toepassing. Boven bij de zonnecollector kan een ontluchter met kogelkraan worden gebruikt om tijdens het vullen en ontluchten de aanwezige lucht uit het circuit te krijgen.
Maar daarna komt het belangrijke verschil: na het vullen en ontluchten wordt de kogelkraan onder deze ontluchter gesloten.
De ontluchter blijft dus niet permanent in open verbinding met het solarcircuit.
Bij stilstand van het solarsysteem kan de temperatuur bij de collector zeer hoog oplopen.
Daarom behandel je deze ontluchter niet hetzelfde als een gewone automatische ontluchter in een CV-installatie.
Waarom zit er dan een kogelkraan onder?
Tijdens het vullen en ontluchten staat de verbinding met de ontluchter open.
Is het solarcircuit luchtvrij en bedrijfsklaar, dan kan de kogelkraan worden gesloten
en is de ontluchter van het hete circuit geïsoleerd.
Bekijk solarontluchter met kogelkraan en T-stuk DN16 →
En als de lucht steeds terugkomt?
Een pas gevulde installatie kan enige tijd opnieuw ontlucht moeten worden.
Dat past bij het verhaal hierboven: achtergebleven lucht en opgeloste gassen kunnen nog uit het water vrijkomen.
Maar wanneer een gesloten installatie na langere tijd steeds opnieuw veel lucht bevat, is telkens opnieuw ontluchten niet de echte oplossing.
Dan is het verstandig om te onderzoeken waarom de lucht of het gas terugkomt.
Een ontluchter verwijdert de lucht, maar neemt de achterliggende oorzaak niet weg.
Woud advies
Kijk bij een ontluchter niet alleen naar de aansluitmaat.
De plaats in de installatie, toepassing, temperatuur, werkdruk en het gebruikte medium bepalen mede welke uitvoering geschikt is.
En moet je een installatie voortdurend opnieuw ontluchten?
Kijk dan verder dan alleen de ontluchter en zoek naar de oorzaak.
Veelgestelde vragen over ontluchters
Waarom moet een pas gevulde CV-installatie worden ontlucht?
Tijdens het vullen kan lucht in leidingen, radiatoren en andere onderdelen achterblijven.
Daarnaast bevat vers leidingwater opgeloste gassen waarvan een deel tijdens verwarmen
en circuleren kan vrijkomen. Deze lucht en gassen moeten uit de installatie worden afgevoerd.
Wat is ‘dood water’ in een CV-installatie?
Dit is een praktijkterm voor water dat langere tijd in een gesloten installatie circuleert.
Na vullen, verwarmen en ontluchten is een deel van de gemakkelijk vrijkomende gassen
uit het systeem verdwenen. Het betekent niet dat het water letterlijk volledig zuurstofvrij is.
Hoe werkt een automatische ontluchter?
Bij veel automatische ontluchters regelt een vlotter het ontluchtingsventiel.
Wanneer lucht zich verzamelt, daalt het waterniveau en zakt de vlotter.
Het ventiel opent zodat de lucht kan ontsnappen.
Daarna stijgt het water weer, komt de vlotter omhoog en sluit het ventiel.
Waarom wordt mijn radiator bovenaan niet warm?
Lucht boven in de radiator kan een oorzaak zijn.
Ontluchten kan dan helpen. Blijft de radiator daarna gedeeltelijk koud,
dan kunnen ook de watercirculatie, instelling of inregeling een rol spelen.
Waarom lekt een automatische ontluchter?
Vervuiling, slijtage of beschadiging kan ervoor zorgen dat het mechanisme niet meer goed sluit.
Controleer daarnaast of de ontluchter geschikt is voor de temperatuur, druk en toepassing.
Moet een solarontluchter bij de collector open blijven?
Niet bij de hier beschreven uitvoering met een kogelkraan die als vul- en ontluchtingspunt
bij de collector wordt gebruikt. Tijdens het vullen en ontluchten staat de verbinding open.
Daarna wordt de kogelkraan gesloten zodat de ontluchter niet permanent
in open verbinding met het hete solarcircuit staat.
Waarom blijft er steeds lucht in mijn verwarmingsinstallatie komen?
Kort na het vullen kan nog lucht of gas uit het systeem vrijkomen.
Moet een gesloten installatie na langere tijd voortdurend opnieuw worden ontlucht,
dan is het verstandig om de oorzaak te onderzoeken in plaats van alleen telkens opnieuw te ontluchten.
