Waterslagdemper of expansievat: wat is het verschil?
·8 min leestijd
Wat is waterslag en hoe werkt een waterslagdemper?
Hoor je een tik, klap of bonk in de waterleiding wanneer een kraan of ventiel sluit?
Dan kan er sprake zijn van waterslag. Het water in de leiding stroomt en wordt plotseling afgeremd,
waardoor een korte drukgolf in de installatie kan ontstaan.
Een waterslagdemper kan zo’n plotselinge drukpiek opvangen.
Maar hoe ontstaat waterslag precies, waar plaats je een waterslagdemper en wat is eigenlijk
het verschil met een expansievat? Dat leggen we hieronder stap voor stap uit.
Hoe ontstaat waterslag?
Water dat door een leiding stroomt is in beweging. Zolang de waterstroom geleidelijk verandert,
hoeft dat geen probleem te zijn. Anders wordt het wanneer de stroming in korte tijd sterk wordt afgeremd,
bijvoorbeeld doordat een kraan, afsluiter of ventiel snel sluit.
1. Water stroomt
Water beweegt door de leiding richting een kraan, ventiel of ander tappunt.
2. De stroming stopt plotseling
Een snel sluitende kraan of afsluiter remt het bewegende water in korte tijd af.
3. Er ontstaat een drukgolf
De plotselinge verandering van de waterstroom veroorzaakt een drukgolf die zich door de leiding kan verplaatsen.
Heel simpel gezegd
Water stroomt → kraan sluit snel → water wordt abrupt afgeremd → drukgolf in de leiding → hoorbare tik of klap.
Hoe herken je waterslag?
Waterslag wordt vaak opgemerkt doordat er tijdens het sluiten van een tappunt of ventiel
een duidelijke tik, klap of bonk uit de leidinginstallatie komt.
Soms bewegen of trillen leidingen daarbij kort.
Het geluid hoeft niet altijd precies op de plaats van de oorzaak hoorbaar te zijn.
De drukgolf kan zich namelijk door het leidingstelsel verplaatsen.
Daarom is het verstandig eerst te bepalen wanneer het geluid ontstaat
en welk tappunt of ventiel op dat moment wordt gesloten.
Wanneer kan waterslag ontstaan?
Waterslag kan optreden wanneer een waterstroom snel verandert. In de praktijk kan dat bijvoorbeeld gebeuren bij:
Snel sluitende kraan
Een kraan die de waterstroom zeer snel afsluit kan een drukgolf veroorzaken.
Magneetventiel
Elektrisch bediende ventielen kunnen de waterstroom in korte tijd onderbreken.
Huishoudelijke apparatuur
Apparaten met snel schakelende waterventielen kunnen een plotselinge verandering van de waterstroom veroorzaken.
Andere snel sluitende afsluiters
Ook elders in een waterinstallatie kan een snelle afsluiting een drukpiek veroorzaken.
Wat gebeurt er in de leiding bij waterslag?
Bij waterslag wordt stromend water plotseling afgeremd.
Daardoor ontstaat een drukgolf in de leiding. In onderstaande video wordt het verschijnsel waterslag verder uitgelegd.
Hoe werkt een waterslagdemper?
Een waterslagdemper vormt een kleine buffer voor een plotselinge drukverandering.
Bij een uitvoering met membraan worden de waterzijde en een voorgespannen gaszijde van elkaar gescheiden.
Wanneer de waterdruk plotseling stijgt, kan het membraan bewegen en wordt de gaszijde samengedrukt.
Normale situatie
De waterslagdemper staat in verbinding met de waterleiding en de gaszijde staat onder voordruk.
Plotselinge drukpiek
De druk stijgt, het membraan beweegt en de samendrukbare gaszijde kan een deel van de drukverandering opvangen.
Het doel is dus niet om continu grote hoeveelheden water op te slaan,
maar om juist snel te reageren op een korte drukpiek.
Waar plaats je een waterslagdemper?
Een waterslagdemper wordt bij voorkeur dicht bij de plaats waar de drukpiek ontstaat gemonteerd.
Dat kan bijvoorbeeld in de buurt zijn van een snel sluitende kraan, afsluiter of magneetventiel.
Alleen ergens willekeurig een waterslagdemper in de installatie plaatsen is daarom niet het uitgangspunt.
Probeer eerst vast te stellen welk onderdeel de waterslag veroorzaakt en kijk vervolgens naar een geschikte montageplaats.
Wat is het verschil tussen een waterslagdemper en een expansievat?
Een waterslagdemper en een membraanexpansievat kunnen qua constructie op elkaar lijken.
Beide kunnen een membraan en een voorgespannen gaszijde hebben. De functie en het probleem dat ze oplossen zijn echter verschillend.
Eigenschap
Waterslagdemper
Expansievat
Hoofdfunctie
Korte, plotselinge drukpieken opvangen
Volumetoename door opwarming opvangen
Wat veroorzaakt de drukverandering?
Plotseling afremmen van stromend water
Water dat tijdens het verwarmen uitzet
Reactie
Kort en snel
Geleidelijk tijdens verwarmen en afkoelen
Typische inhoud
Kan zeer klein zijn, bijvoorbeeld 0,16 liter
Doorgaans meerdere liters, afhankelijk van de installatie
Plaatsing
Bij voorkeur dicht bij de veroorzaker van waterslag
Op de daarvoor bedoelde plaats in het betreffende systeem
Kort onthouden Waterslag: water stopt plotseling → korte drukpiek → waterslagdemper. Thermische expansie: water wordt warm → water zet uit → expansievat.
Van uitleg naar de juiste toepassing
Waterslag, thermische expansie en de montage van een waterslagdemper vragen ieder om een andere oplossing.
Hieronder vind je de producten en aanvullende uitleg die bij dit onderwerp aansluiten.
Zilmet Hydro Plus Inox waterslagdemper
Compacte RVS waterslagdemper van 0,16 liter met ½″ aansluiting voor het opvangen van korte drukpieken.
Een waterslagdemper helpt tegen de drukpiek, maar kijk ook naar de oorzaak
Een hoorbare klap in een leiding betekent niet automatisch dat alleen het monteren van een waterslagdemper voldoende is.
De oorzaak en ernst van de drukverandering hangen samen met de installatie en de manier waarop de waterstroom wordt veranderd.
Komt het probleem steeds terug of zijn de drukstoten opvallend sterk?
Kijk dan ook naar de veroorzaker, de waterdruk, de leidinginstallatie en de bevestiging van de leidingen.
Een waterslagdemper is bedoeld om een drukpiek te dempen, niet om iedere andere oorzaak van geluid in leidingen op te lossen.
Woud advies
Hoor je een klap wanneer een bepaalde kraan, afsluiter of machine de waterstroom stopt?
Probeer dan eerst vast te stellen welk onderdeel de drukpiek veroorzaakt.
Een waterslagdemper werkt het meest gericht wanneer deze op een geschikte plaats dicht bij de veroorzaker wordt gemonteerd.
Verwar een waterslagdemper daarbij niet met een sanitair expansievat:
het ene is bedoeld voor een snelle drukpiek, het andere voor de volumetoename van water tijdens het opwarmen.
Veelgestelde vragen over waterslag en waterslagdempers
Wat is waterslag?
Waterslag is een plotselinge drukverandering in een leiding die kan ontstaan wanneer stromend water in korte tijd sterk wordt afgeremd.
Dit kan hoorbaar zijn als een tik, klap of bonk in de leiding.
Waarom bonkt mijn waterleiding wanneer ik de kraan dichtdoe?
Wanneer het geluid precies ontstaat bij het snel sluiten van een kraan, afsluiter of magneetventiel kan waterslag een mogelijke oorzaak zijn.
Het stromende water wordt abrupt afgeremd, waardoor een drukgolf door de leiding kan ontstaan.
Hoe werkt een waterslagdemper?
Een membraanwaterslagdemper bevat een waterzijde en een voorgespannen gaszijde.
Beide zijden zijn van elkaar gescheiden door een membraan.
Bij een plotselinge drukstijging beweegt het membraan en kan de samendrukbare gaszijde een deel van de drukpiek opvangen.
Waar moet een waterslagdemper worden geplaatst?
Een waterslagdemper wordt bij voorkeur dicht bij de plaats gemonteerd waar de plotselinge drukverandering ontstaat,
bijvoorbeeld bij een snel sluitende kraan, afsluiter of magneetventiel.
De waterslagdemper wordt als aftakking op de waterleiding aangesloten; het leidingwater stroomt dus niet door de waterslagdemper heen.
De juiste montageplaats hangt af van de installatie.
Is een waterslagdemper hetzelfde als een expansievat?
Nee. Een waterslagdemper is bedoeld om een korte drukpiek door het plotseling afremmen van stromend water op te vangen.
Een expansievat vangt volumeverandering op, bijvoorbeeld wanneer water tijdens het verwarmen uitzet.
De constructie kan op elkaar lijken, maar de functie en toepassing zijn verschillend.
Kan ik een gewoon expansievat gebruiken als waterslagdemper?
Een expansievat en een waterslagdemper kunnen qua constructie op elkaar lijken, maar zijn voor een andere functie en toepassing bedoeld.
Gebruik daarom een waterslagdemper die voor deze toepassing is gespecificeerd.
Bij toepassing in een drinkwaterinstallatie moet de waterslagdemper bovendien geschikt zijn voor contact met drinkwater.
Mag ik een gewoon CV-expansievat op de drinkwaterleiding aansluiten?
Nee. Een standaard expansievat voor een gesloten CV-installatie is niet automatisch geschikt voor aansluiting op een drinkwaterinstallatie.
Materialen en producten die met drinkwater in contact komen moeten daarvoor geschikt zijn en aan de geldende eisen voor drinkwatertoepassingen voldoen.
Gebruik daarom voor drinkwater een daarvoor goedgekeurd sanitair expansievat of een geschikte waterslagdemper, bijvoorbeeld een uitvoering met het Kiwa Water Mark.
Zo wordt voorkomen dat ongeschikte materialen met het drinkwater in contact komen en de waterkwaliteit nadelig kunnen beïnvloeden.
Wat is het verschil tussen een CV-expansievat en een sanitair expansievat?
Een CV-expansievat is bedoeld voor het gesloten watercircuit van een verwarmingsinstallatie.
Een sanitair expansievat is bedoeld voor toepassing in een drinkwater- of warmtapwaterinstallatie en moet daarvoor geschikte materialen hebben.
Een sanitair expansievat kan bijvoorbeeld worden gebruikt om de volumetoename van drinkwater tijdens het opwarmen op te vangen.
Welke aansluiting heeft de Zilmet Hydro Plus Inox waterslagdemper?
De Zilmet Hydro Plus Inox waterslagdemper van 0,16 liter heeft een ½″ aansluiting.
De fabrieksvoordruk van deze uitvoering bedraagt 3,5 bar.
De waterslagdemper kan bijvoorbeeld via een geschikt T-stuk als aftakking op de waterleiding worden aangesloten.
Lost een waterslagdemper iedere klap in de waterleiding op?
Nee. Geluid in waterleidingen kan verschillende oorzaken hebben.
Een waterslagdemper is bedoeld voor het dempen van plotselinge drukpieken die ontstaan door veranderingen in de waterstroom.
Bij aanhoudende of ernstige problemen is het verstandig ook de oorzaak, leidingbevestiging, waterdruk en de rest van de installatie te controleren.
